ކުޑައިރު މަންމަމެންނާއެކު ހަވީރު ސަޔަށް މާރަންދުއަށް ދާ ދިޔުމަކީ މާރަންދޫގެ އެންމެ ދުރު ހަނދާންތަކެވެ. ހަވީރު ގޮސް އިރުއޮއްސެން ވާއިރަށް އެނބުރި ރަށަށް އަންނާނެއެވެ. މިކަހަލަ ދަތުރުދަތުރަކީ ތަކަންދު އާއި މާރަންދޫ އަންހެނުންގެ އާދަކާދައިގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ އިޖުތިމާޢީ ކަންކަމެވެ. އެއްރަށެއްގައި ޚާއްޞަކަމެއް އޮތިއްޔާ ނުވަތަ ކުޅިވަރެއް އެއްޗެއް ކުޅެންޏާ އަނެއް ރަށުމީހުން ނާންނާނޭކަމަށް ބަލައިގެން ތިބުމަކީ މޮޔަކަމެކެވެ. ގިނަ ފަހަރަށް މިކަހަލަ ކޮންމެ ކަމަކަށް އަނެއްމީހުނަށް އޮންނާނީ ސިއްރުގައި ވިޔަސް،...
އަޙްމަދު ސާލިމް
މަނަދޫގައި ތަޢުލީމީ އެކިއެކި ހިޔާވަހިތައް އުފަންވެ އުވި ހިގާއްޖެއެވެ. އެ މާޒީން ފެންނަ އެއް ހަގީގަތަކީ އެތަންތަނާ ނ. އަތޮޅުގެ އަތޮޅުވެރިކަމައިގެން ވަޑައިގެންނެވި އެކިއެކި ބޭފުޅުންނާ އޮތް ގުޅުމެވެ. ރަށުގެ ވެރިންނާއި ކަމުވޮށިވެގެންވާ ބޭފުޅުން ގުޅިގެން ކުރައްވާފައިވާ ބުރަ މިންނަތް މަސައްކަތެވެ. އެފަދަ އެއް ތަނަކީ “މަކުތަބުއް ޖަލާއު” އެވެ. މަނަދޫގެ ތަޢުލީމާ ގުޅިފައިވާ މި މަކުތަބު ހުޅުވުނު ތާރީޚެއް ލިޔެވިފައިވާ ތާރީޚަކުން ފެންނާކަށް ނެތެވެ. އެހެންނަމަވެސް މަނަދޫގެ ދުވަސްވީ މީހުންގެ ވާހަކަތަކާއި ހަނދާ...
ޢަބްދުﷲ ސަޢީދު
މިއީ ދިވެހިރާއްޖެއަށް އަރައި މާލޭގައި، ރާއްޖޭގެ މައްޗަށް ވެރިކަން ހިންގަމުން ދިޔަ މަލާބާރުކަރައިގެ ކަންނަންނޫރު އަލީރާޖާގެ ހޮޅީންނާ ތޮޅޭން ނުކުތްރޭ މުލީގޭ ދޮން ހަސަން މަނިކުފާނު (މިއީ ފަހުން އައްސުލްތާނު ހަސަން އިއްޒުއްދީން އާދެ، ދޮންބަންޑާރައިން) އާއި ހަސަން ހިރިހަމާންތި (އޮޅިގެނާއި) ކަލޭގެފާނާއި ހުސައިން ގަދަހަމާންތި މަނިކުފާނާއި އުމަރު މަނިކު (ފަހުން އުމަރު ސައިފުއްދީން ހަނދޭގިރި ތަކުރުފާނު) ވިދާޅުވި ނަދުރުގެ ވާހަކައެވެ. އައްސުލްތާނު މުހައްމަދު ޝަމްސުއްދީން (3) ރަދުންނަށް ކޮލިލެއްވި ދުވަހު (އ...
މުޙައްމަދު ނާޖިޙު
އެކިއެކި ސަބަބާހުރެ ރާއްޖޭގެ އެއްރަށުން އަނެއްރަށަށް މީހުން ބަދަލުކުރުމަކީ، އަބަދުވެސް ހިނގަމުން އަންނަކަމެކެވެ. ދިވެހިރާއްޖޭގައި މިކަން ފެށިފައި ވަނީ، ކަނޑައެޅިގެން ކޮން ތާރީޚެއްގައި ކަމެއް އެއްވެސް މުއައްރިޚަކަށް އެނގޭކަށް ނެތެވެ. ރޯގާ ބަލިމަޑުކަން ކުރިމަތި ވުމުން، ސަލާމަތުން ތިބި މީހުންކޮޅެއް ކައިރީއޮތް އެހެން ރަށަކަށް ބަދަލުވެފައި އެބަހުއްޓެވެ. ތާރީޚީ ގޮތުން ފުރިހަމަ ސާބިތެއް ނެތަސް ތުންތުންމަތީން ކިޔަމުން އަންނަ ބައެއްކަހަލަ ހާދިސާއާ ގުޅިގެން ރަށް ދޫކޮށް އެހެން ރަށަކަށް މީހުން ބަދަލުވެފައި...
ތިލަދުން
ތިލަދުންމަތީ އެއްބައިވަންތަކަމުގެ ހަނދާން (5 ވަނަ ބައި):ހައްޤު މިންވަރު ހޯދުމަށް އުތުރުގެ ރައްޔިތުން ކުރި ހިތްވަރުން ފުރިފައިވާ މަސައްކަތް “އުތުރު ގަޑުބަޑު” ގެ ގޮތުގައި ނުވަތަ “ތިލަދުންމަތީގެ ބަޣާވާތު” ގެ ގޮތުގައި ބައެއް ލިޔުންތަކުގައި ސިފަ ކޮށްފައި ވިޔަސް ، އެހަރަކާތަކީ ދައުލަތާއި ދެކޮޅުވެރިވެ، ބަޣާވާތެއް ކުރުމުގެ ވިސްނުން ތިލަކޮށްގެން އުތުރުގެ ހިތްވަރުގަދަ ރައްޔިތުން ކުރިކަމެއް ނޫނެވެ. އެހަނދާންތައް އައު ކޮށްލުމަށް ދައުލަތުގެ ސުލްހައިގެ މަންދޫބެއްގެ ގޮތުގައި ތިލަދުންމަތީ ރައްޔިތުން ސުލްހަ ކުރު...
ޙުސައިން ޝަހުދީ
ފިޔަފާޅިގެ އެޅުން: ފިޔަފާޅިގެ މިގެއަކީ ދަނޑުން ގޮވާން ކަނޑަން ފަށަންވާއިރަށް ދަނޑުމަތީ އަޅާ ގެއެކެވެ. މި ގެ އެޅުމުގައި ކޮންމެ މީހަކުވެސް ބަލާނީ އެމީހަކު ހެއްދި ގޮވާން ރަށައް ގެންދިއުމުގެ ކުރީން ރައްކާ ކުރެވޭ ވަރުގެ ގެ އެއްގެ ގޮތުގައެވެ. އެ ގޭގައި ހުންނާނީ އެކި ވަރު ވަރުގެ ފައްލަވަ ހަދާފައެވެ. އަދި ގޭގައި ދެމީހަކަށް ނިދޭނެ އިންތިޒާމް ހަމަޖެހިފައި ހުންނާނެއެވެ. އެ އީ ވަގުންގެ އަތް ދަށުންނާއި މީދަލުގެ ކިބައިން ހެއްދި ގޮވާން ކޮޅު ރައްކާ […]
އިޙްސާން ޙުސައިން
ތަޢާރަފު: ތިލަދުންމައްޗޭ ބުނެވޭ ބަހުގެ މާނައަކީ ތުރާކުނު އުތުރު ބޭރުން ފެށިގެން ވައިކަރަމުރައިދޫގެ ދެކުނުން އޮންނަ “ބޮޑުތިލަ” ނިމޭ ތަނާ ހަމައަށް އެކުލެވިގެންވާ ސަރަހައްދާއި މާމަކުނުދޫގެ ޤުދުރަތީ އަތޮޅެވެ. ތާރީޚީ ހެކިތަކުގެ މައްޗަށް ބިނާކުރާއިރު، އެތައް 100 އަހަރެއް ވާންދެން އިދާރީ އެއް އަތޮޅެއްގެ ގޮތުގައި ތިލަދުންމަތި ހިނގަމުން ދިޔައީ ދިވެހިރާއްޖެގައި އެންމެ ގިނަ މީހުން ވަޒަންވެރިވެ ދިރިއުޅޭ އަތޮޅުގެ ގޮތުގައެވެ. އެންމެ އާބާދީ ބޮޑު އަތޮޅުގެ ގޮތުގައެވެ. ދިރިއުޅުމާއި، ރަށްވެހިކަމާއި، މަސައްކަތްތެރި...
އަޙްމަދު ސާލިމް
ހިޖުރީ ސަނަތުން 1441 ވަނަ އަހަރުގެ ޝައްވާލު މަހުގެ 1 ވަނަ ދުވަހު، އާދެ ބަރަކާތްތެރި ކުޑަ އީދު ދުވަހު، މާލޭގައި ލޮކްޑައުންގައި ހުރެ ތިޔަބޭފުޅުންނާ މި ހިއްސާކޮށްލަނީ މީގެ 72 އަހަރު ކުރިން، 1369 ވަނަ އަހަރުގެ ޝައްވާލު މަހުގެ 1 ވަނަ ދުވަހު ނުކުތް “ސަރުކާރުގެ ޚަބަރު” ނޫހުގައި ފާދިއްޕޮޅު ނައިފަރު فضيلة الشيخ عبدالله فهمي ديدي الأزهري ލިޔުއްވާފައިވާ މަޒުމޫނެކެވެ. މިއީ އެ މަނިކުފާނު އެ އަތޮޅަކަށް ނިސްބަތްވާ ފާދިއްޕޮޅުގައި އީދު […]
މުޙައްމަދު ނާޖިޙު
މިއީ ދިވެހިރާއްޖޭގައި ރަސްކަންކުރެއްވި ހުރާ ދަރިކޮޅުގެ ރަސްރަސްކަލުންގެ ތެރޭގައި ހިމެނިވަޑައިގަންނަވާ އައްސުލްތާނު މުހައްމަދު އިމާދުއްދީން (6)، އާދެ، ހާޖީ އިމާދުއްދީނުގެ ފޮޓޯފުޅެކެވެ. އެ މަނިއްފުޅު ރަސްކަންކުރެއްވީ މީލާދީން 1893 އިން 1903 އަށެވެ. ރަސްކަމަށް ވަޑައިގެންނެވުމުގެ ކުރީން ނަންފުޅަކީ ހަސަން ނޫރައްދީނެވެ. މި މަނިއްޕުޅުގެ ބައްޕާފުޅަކީ އައްސުލްތާނު މުހައްމަދު އިމާދުއްދީން (4)، އާދެ، މުސްކުޅި ބަންޑާރައިންގެ ދޮށީ ދަރިކަލުން ހަސަން އިއްޒުއްދީނެވެ. ތާރީޚީ ގޮތުން ކިޔޭ ލޯފަން މަނިއްފުޅެވެ. މަން...
މުޙައްމަދު ނާޖިޙު
މަނަދޫގައި ހުރި އެންމެ ދުވަސްވީ ތާރީޚީ ތަރިކައެއްގެ ގޮތުގައި މިހާރު ފެންނަންހުރީ ރަށުގެ ދެކުނު ފަރާތުގައި އޮތް “މާމިސްކިތްދޮށް” ކިޔާ ސަރަހައްދެވެ. އެތަނުގައި މަނަދޫ މާމިސްކަތުގެ ފާރުގަނޑުން ބަޔަކާއި އެ މިސްކިތުގެ ވެވާއި ބޮޑު މަހާނަ ފަލެއް އެބައޮތެވެ. އެ ސަރަޙައްދު ވަނީ ދިވެހިބަހާއި ތާރީޚަށް ޚިދުމަތްކުރާ ޤައުމީ މަރުކަޒުގެ ދުވަސްވަރުން ފެށިގެން ދިވެހިރާއްޖޭ އާސާރީ ތަންތަނުގެ ތެރޭގައި ލިސްޓު ކުރައްވާފައެވެ. މި ހާދިސާއަކީ މި ދެންނެވި މާމިސްކިތާ ގުޅިފައިވާ ހާދިސާއެކެވެ. ދުވަސްވަރަކީ މަނަދޫ މާމިސްކިތު...
ޢަބްދުﷲ ސަޢީދު
ދަރަވަންދޫގޭ ހުސައިން ދީދީއަކީ ދިވެހިރާއްޖެއިން ކިޔަވައިވިދާޅުވެގެން، މިފަހުގެ ތާރީޚެއްގަ ދިވެހިރާއްޖޭގައި އިލްމު ފަތުރުއްވަން، ވަކީން ޚާއްސަކޮށް ދީނީ އިލްމު ފަތުރުއްވަން އެންމެ ބޮޑަށް މަސައްކަތްކުރި ދަންނަބޭކަލުންގެ ތެރޭގަ ހިމެނުނު އައްޝައިޚް ހުސައިން ސަލާހުއްދީނެވެ. އެމަނިކުފާނު ދިވެހި އަދަބިއްޔާތަށް ކުރައްވާފައިވާ ޚިދުމަތަކީ އަދި އަދަށް ދާންވެސް އިތުރު އެއްވެސް ދިވެއްސަކަށް ކޮށްދެވިފައިވާ ނުވާ ވަރުގެ ބޮޑު ޚިދުމަތެކެވެ. މިމި ލިޔުން މި ޚާއްސަކުރަނީ އެމަނިކުފާނު ލިޔުއްވި ބައެއް ފޮތްތަކުގެ ކުރު ތ...
މުޙައްމަދު ނާޖިޙު
ރާއްޖެއަށް ދިމާވި ތަފާތު އެކި އެކި ބަލިމަޑުތަކުގައި މީހުން ކަރަންޓީނުކުރަމުން އައީ މީހުން ދިރިއުޅޭ ރަށްރަށުގައި މީހުން އުޅޭ ހިސާބާއި މާދުރުގައި ވަކިންނެވެ. ބަޔެއް ރަށްރަށުގެ ވަލުތެރޭގައި ފެންވަޅުތައް ހަދާފައި ހުރެއެވެ. ދުވަސް ވީ މީހުންގެ ވާހަކަ ތަކުން އިނގޭގޮތުގައި މިއީ އެދުވަސް ވަރު ތަފާތު އެކި ބަލި ތަކުގައި ކަރަންޓީނު ކުރާމީހުން ބޭނުންކުރުމަށް ހަދާފައިވާ ވަޅުތަކެކެވެ. މިފަދަ ވަޅުތައް ހުރި ހިސާބުތަކަށް ބަޔެއްރަށްރަށުގައި “ބަރާސިލު” އަވަށޭ ކިޔާ އުޅެއެވެ. ރާއްޖޭގެ ގިނަ ރަށް ރަށުގައި “ބަރާސިލު” […...
ހުސައިން ހަބީބް
މިއީ، މީގެ އެތައް ސަތޭކަ އަހަރެއް ކުރީން ދިވެއްސަކު އަތުން ލިޔެ ޖަމާކޮށްފައިވާ ޤުރުއާން ފޮތްފޮއްޓެކެވެ. 30 ޖުޒުއު ވަކީން 30 ފޮތުގައި ލިޔެ، ކޮންމެ ފޮތެއްގެ ފެށުމުގައި މުސްކުޅި ތާނައަކުރަކުން އެއް ޞަފްޙާގެ ތަޢާރަފެއް ލިޔެފައިވެއެވެ. މިޒަމާނު މީހަކަށް ދޭހަވާން އުނދަގޫ ގޮތްތަކެއް ހުރި ކަމުގައި ވިޔަސް، މި ލިޔެފައިވަނީ “އިހަވަންދޫ އިބްރާހީމް މުސްކުޅި ދޮންކަލޯ” ނަމަކަށް ކިޔާ ބޭކަލެއްކަން ދޭހަވެއެވެ. އަދި އިހަވަންދޫ މާ މިސްކިތަށް ފޮތްބައި ވަޤުފުކޮށް “ޢުޘްމާނު ކަލޯ” ނަމަކަށް ކިޔާ […]
ތިލަދުން
ތިލަދުންމަތީގެ އެކިރަށްރަށުގައި އެޒަމާނުގައި ދަނޑުވެރިކަން ކުރަމުންއައީ ދާދި އެއް އުސޫލުތަކާއި ހަމަތަކެއްގެ މަތިންނެވެ. އެގޮތުން ސިލްސިލާގައި ހުށައަޅައިދެވޭތޯ މިބަލަނީ ތިލަދުންމަތީ ދެކުނުބުރީ ވައިކަރަދޫ ދަނޑުވެރިން ދަނޑުވެރިކަން ކޮށްފައި ހުރި ގޮތާއި ވައްޓަފާއެވެ. އެހުރުމީހާއާއި (ވެރިމީހާ) ދަނޑުވެރި ދޯނި މިހެން ގޮސް އުޅޭ އުޅުމުގައި ކޮންމެ ރަށެއްގައިވެސް އިސްމީހަކު ހުރެއެވެ. އޭނާއަށް ކިޔަނީ ” އެހުރު ” މީހާއެވެ. ނުވަތަ ކަންވެރިމީހާއެވެ. މީނާގެ ކިބައިގާ އިމާމުވެ ނަމާދުކޮށް ދީނީ ފަރުޞު އަދާކުރެވޭ މިނ...
އިޙްސާން ޙުސައިން
ދިވެހިންނަކީ އެންމެ އިހުޒަމާނުގައި ދިވެހިރާއްޖޭގައި ހެދުނު ކާބޯތަކެތީން ބަނޑުފުރާނަ މުއްތިކޮށްގެން އުޅުނު ބައެކެވެ. އޭގެ ފަހުން އައި ޒަމާނުގައި، ފެނިގެން ދިޔައީ ބޭރު ގައުމުތަކުގައި ހައްދާ ކާބޯތަކެއްޗާއި ބޭރު މީހުން އުފައްދާ ތަކެތި، އަމިއްލަ އުޅަނދުތަކުގައި ގެނެސްގެން އެތަކެތި ކައިބޮއި ބޭނުންކުރަމުން އައި ތަނެވެ. ދިވެހިރާއްޖެ ދެވަނަ ބޮޑު ހަނގުރާމައިގެ ތަދުމަޑުކަމާއި ކުރިމަތިލާން ޖެހުނީ މިދުވަސްވަރުގައްޔެވެ. ބޭރުން އެތެރެކުރާ ކާބޯތަކެއްޗަށް ދިވެހީން ބަރޯސާވެފައި އޮތްލެއް ބޮޑުކަމުން، ތަކެތީގެ އަގު...
މުޙައްމަދު ނާޖިޙު
