Column

ރަސްގެފާނާއި ބޮޑުވަޒީރަށްވުރެ މަތިން ހިންގި ދައުލަތް

ދިވެހިރާއްޖޭގެ ތަޚުތުގައި ރަސްކަލަކު އިންނެވިއެވެ. ބޮޑު ވަޒީރުގެ މަޤާމުގައިވެސް ބޭފުޅަކު ހުންނެވިއެވެ. އެ ދެ ބޭފުޅުން ތިއްބެވިޔަސް ދިވެހި ދައުލަތް ހިންގެވުމުގެ ވެރިޔަކީ ވަޒީރެކެވެ. ވަޒީރުއްދާޚިލިއްޔާއެވެ. އެއީ މިހާރުގެ ގޮތުން ނަމަ ހޯމް މިނިސްޓަރެވެ. ރަސްކަމުގެ ތަޚުތުގައި އިންނެވީ އައްސުލްޠާން ޙަސަން ނޫރައްދީން (2ވަނަ) އެވެ. ވަޒީރުލްއައުޡަމް (ބޮޑު ވަޒީރު) އަކީ އަލްއަމީރު މުޙައްމަދު ފަރީދު ދީދީއެވެ. ރަދުންނާއި ބޮޑުވަޒީރަށްވުރެ މަތިން ދިވެހި ދައުލަތް ހިންގެވީ ވަޒީރުލްދާޚިލިއްޔާ އަލްއަމީރު ޙަސަން ފަ...

30 Apr 2022

Column

ވާހަކަ: މާކަނާކަލޯ އާއި ފިދަންކަލޯ ވާހަކަ

މާކަނާކަލޯއާއި ފިދަންކަލޯއަކީ ވަރަށް ގާތް ދެ ރަހުމަތްތެރިންނެވެ. އެއް ދުވަހަކު މާކަނާކަލޯ ހިތަށް އެރިއެވެ. ފިދަންކަލޯއަކީ ވަރަށް ކުޑަކުޑަ ދޫންޏެކެވެ. އެ ސޮރުގެ ސިކުނޑި ވެސް ކުޑަވާނެއެވެ. އަހަރެން ކަހަލަ ބޮޑު ދޫންޏެއްހާ ބުއްދިގަދައެއް ނުވާނެއެވެ. ވާނީ ލަނޑެއްދޭށެވެ. އެހެން ހިތާ މާކަނާކަލޯ އުދުހިފައި ގޮސް ފިދަންކަލޯ ކައިރިއަށް ތިރިކޮށްލާފައި އެބަ ބުނެއެވެ. ފިދަންކަލޯއެވެ. ކަލޭގެ މޮޔަކަން ނިކަން ދެކޭށެވެ. އަތިރިމަތިން އުކުނޑިބުކުނޑި ހޮވާކައިގެން ބަނޑުފުރާނަމުއްތި ތިޔަ ކުރެވެނީ މުޅި ދުވަސް ތިޔަކަމަށ...

29 Apr 2022

Column

ދިވެހި ތާރީޚުން މަރުގެ ފިލާވަޅެއް

އަޅުގަނޑުމެން އެންމެން މިއުޅެނީ މަރަށް ބިރުންނެވެ. އެކަމަކު އެއީ ޔަގީން ކަމެކެވެ. ޙަޤީޤަތެކެވެ. ނުފިލޭ ދަތުރެކެވެ. ސަލާމަތް ނުވާނެ އިމްތިހާނެކެވެ. ޕޯޗުގީޒުންގެ ވަރުގަދަ ބިޔަ ލަޝްކަރު މާލެއަށް ފައިބަނީއެވެ. އޭރަށް ބަލާއިރު ޒަމާނީ ހަތިޔާރާއި ވަސީލަތްތަކާ އެކުގައެވެ. އެއީ އޭރު ދުނިޔޭގެ އެންމެ ވަރުގަދަ އެއް ބާރެވެ. ޔޫރަޕް ފަހަނައަޅައި އިންޑިއާ ކަނޑަށް އައި ޔޫރަޕުގެ ފުރަތަމަ ބާރެވެ. އިންޑިއާގެ ގޯވާގައި ޤާއިމުވެގެން ތިބެ މުޅި ސަރަހައްދަށް ދިޔައީ ހަންފަތުރަމުންނެވެ. ޕޯޗްގީޒުން ރާއްޖެ ހިފަން އައީ ގޯވާއި...

28 Apr 2022

Column

ވާހަކަ: އެންމެންނެއް ނުރުއްސޭނެއެވެ.

އެއް ސަހަރެއްގައި މުސްކުޅި ދަނޑުވެރިޔަކު އުޅުނެވެ. ފައިސާ ހުސްވެ އަތްމަތި ދަތިވެގެން ދަނޑުގައި ގެންގުޅުނު ހިމާރު ވިއްކާލަން ނިންމިއެވެ. އެ އަވަށަށްވުރެ ރަނގަޅު އަގެއް ލިބޭނީ ތަންކޮޅެއް ދުރުގައި އޮންނަ ސަހަރަކަށް ގޮސްގެން ކަމަށްވާތީ އޭނާގެ ފިރިހެން ދަރިފުޅު ގޮވައިގެން ހިމާރު ވިއްކާލަންދާން ނިކުތެވެ. ގެއިން ނުކުމެގެން ދެވުނީ ހަމަ ތަންކޮޅަކަށެވެ. އަވަށުގެ ބަޔަކާ ދިމާވެގެން ބުންޏެވެ. މިތިބަ ދާ ދެބަފައިންގެ މޮޔަކަމާއެވެ. ހިމާރެއް އޮވެމެ، މެންދުރުގެ މިއޮތް ގަދަ ހޫނުގައި އެ ދަނީ ހިނގާފައެވެ. އެހެން […]

27 Apr 2022

Column

އުނިބުޑެއްގެ ވާހަކަ

މިއީ މާލެ އަތޮޅު ގިރިފުށީގައި ހުރި ދުވަސްވީ އުނިގަހެއްގެ ބުޑެވެ. ގިރިފުށްޓަކީ 1986ވަނަ އަހަރުން ފެށިގެން ސިފައިންގެ ތަމްރީނު މަރުކަޒެއްގެ ގޮތުގައި ބޭނުންކުރަމުން އަންނަ ރަށެކެވެ. އެތައް ބަޔަކު އަސްކަރީ އެތައް ތަމްރީނުތަކެއް ފުރިހަމަކުރި ޓްރޭނިންގ ކޭމްޕެކެވެ. އެތައް ބަޔަކު ލެއާއި ދަލާ އޮހޮރާލާފައިވާ ވެލިގަނޑެކެވެ. ބައެއް ތަމްރީނު ތަކުގައި ނިޔާވެދިޔަ ސިފައިން މަރުވެގެން ވެއްޓުނު ފަސްގަނޑެވެ. އެ ފަސްގަނޑުގައި ހުރި އުނިގަހެއްގެ ބުޑެވެ. އެ ހާދިސާތަކާއި ހަނދާންތައް މި އުނިގަހު ބުޑުން އެބަ އާކޮށްދެއެވެ...

26 Apr 2022

Column

ސަމާސާ އަދަބު: އިދުރީސްބޭގެ ކުރާ ޝަރީޢަތް

އިދުރީސްބޭ ގޭގައި އުޅެނިކޮށް އެއް ދުވަހަކު ސިއްތި ޙުސެންބެ ގޮސް ބުނެފިއެވެ. ކަލޯ އިދުރީހާއެވެ. ކުޑަކުޑަ ޝަރީޢަތެއް ނިންމައިދޭން އަހަރެމެންގެއަށް ހިނގާބަލާށެވެ. އިދުރީސްބޭ ހުސޭނުބެއާއެކު ހިނގައިގަތެވެ. އޭރު އަދި އެއީ ކޮންކަމެއް ކަމެއް ވެސް ނޭނގެއެވެ. އިދުރީސްބެ އެ ގެއަށް ދިއުމުން ބޮޑު އަށިމަތީގައި ސައިކައްކާ ދެ ކުރާ ނެރެފައި ބަހައްޓައިފިއެވެ. އެއީ ވަރަށް ކުޑަކުޑަ ކުރައަކާއި އެ ކުރައަށްވުރެ ތަންކޮޅެއް ބޮޑު ކުރައެކެވެ. ހުސޭނުބެ ބުނެއްޕެވެ. ޝަރީޢަތް ގެންދަންވީ މި ދެ ކުރާގެ މައްޗަށެވެ. މައްސަލައަކީ [...

25 Apr 2022

Column

އަންހެނުންގެ ބާރު ގަދަކޮށްއޮތް ރާއްޖޭގެ ރަސްކަމުގެ ނިޒާމު!

ދިވެހިރާއްޖެއާ ބެހޭ ގޮތުން ލިޔުއްވި ބޭރުގެ ލިޔުންތެރިން އެންމެ ހައިރާންވި ކަމަކީ އެއީއެވެ. ގިނަ ލިޔުންތެރިންނަށް ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޚާއްޞަ ސިފައެއްގެ ގޮތުގައި ފާހަގަ ކުރެވުނު އެއް ކަމަކީ ވެސް އެއީއެވެ. ދިވެހިރާއްޖޭގެ ވެރިކަމުގެ ނިޒާމުގައި އަންހެނުންގެ ބާރުވެރިކަން އޮތް ގޮތެވެ. ރާއްޖޭގެ ރަސްކަމުގެ ތަޚުތުގައި އަންހެން ބޭފުޅުން ރެދަލިކުރެއްވުމެވެ. އަދި ރަސްކަލަކު ހުންނެވިޔަސް ރަސްކަމުގެ ނިޒާމުގައި އަންހެނުންގެ ބާރާއި ދައުރު އޮތްގޮތާއި މިންވަރެވެ. ރާއްޖޭގެ ތާރީޚުގެ ގަނޑުތައް އަވަސްއަވަހަށް އުކާލުމުން ރެ...

24 Apr 2022

Column

ވާހަކަ: ރަސްރަސްކަލުންގެ އަރިހުގައި އުޅެވޭނީ ބޮލެއް ވެސް ހުރެގެންނެވެ.

އެއް ސަހަރެއްގައި އުޅުއްވި ރަސްކަލެކެވެ. އެ ރަސްގެފާނުގެ ބޭސްފަރުވާގެ ކަންތަކުގައި ވަރަށް ތަޖުރިބާކާރު ދުވަސްވީ ހަކީމަކު (ބޭސްވެރިއަކު) ގެންގުޅުއްވިއެވެ. އެއް ދުވަހަކު ރަސްގެފާނު އެބަ ވިދާޅުވެއެވެ. ހަކީމާއެވެ. ދުވަސްވުމުގެ ސަބަބުން މިހާރު ހަކީމު ވެސް ދޭތެރެ ދޭތެރެއިން ބަލިވެ އެބަ އުޅެމުތާއެވެ. އެހެން އުޅޭ ދުވަސްވަރެއްގައި އަހުރެން ބައްޔެއް ވެއްޖެނަމަ ދެން ހަދާނީ ކިހިނެއްހެއްޔެވެ؟ ހަކީމު ބޭސްވެރިކަން ދަސްކޮށްދީ ކައިރީގައި ތިޔަ ގެންގުޅޭ ދަރިފުޅު ގަނޑުވަރަށް ގެނެސް ތިޔަ ވަޒީފާގައި ގެންގުޅެންވީ ނޫން...

23 Apr 2022

Column

މަނަދޫގައި ކުރެވުނު އަދަބީ ފިނި ހަނގުރާމަ

އެއީ މަނަދޫގައި ވަރަށް އާދަޔާ ޚިލާފު އަދަބީ ރޫޙެއް އުފެދިގެން އުޅުނު ދުވަސްވަރެކެވެ. އެއްބަޔަކު އަނެއް ބަޔަކަށް ވާދައަށް ޅެމާއި ލަވަޔާއި ރައިވަރާއި ބަންޖާއި ފަރިހި ހަދައި އުޅުނު ދުވަސްވަރެކެވެ. ހެނދުނު އިރު އަރާއިރު އަދަބީ އުފެއްދުންތައް ތަންތަނުގައި ހިއްޕާފައި ހުއްޓާ ފެނިދާނެއެވެ. ނޫނީ ގޭގޭގެ ބޮޑުދޮރު ދޮށުން ނުވަތަ ކުޑަދޮރަކުން ގޭތެރެއަށް އެއްލާފައި އޮއްވައި ފެނިދާނެއެވެ. ލިޔެފައިވާ ޝާއިރުގެ އަސްލުނަމެއް ނޭނގޭނެއެވެ. ހުންނަނީ މުޅިން ވެސް ގަލަމީ ނަމެވެ. އެ ނަންތައް އޭރު ވަރަށް މަޝްހޫރެވެ. […]

22 Apr 2022

Column

ކަޅުކުރުބެ ވާހަކަ (4 ވަނަ އަދި ފަހުބައި)

ފަސްމާމުލުންގެ ފަސްވަގު ކަޅުކުރުބެމެން ގޭދޮށަށް ދިޔަތަނުން ދޮންމަރިޔަނބު ބުންޏެވެ. ކުދިންނޭވެ. ކަޅުކުރުބެ ލެފިތޯ މިދިމާ އަތިރިމަތި ބަލާލަދީ ބަލާށެވެ. ހަވީރު އާދެވޭނެޔޭ ކިޔާފައި ކަޅުކުރުބެ ދިޔައީ ކޮންމެވެސް ރަށަކަށެވެ. އެސޮރުމެން އަތިރިމައްޗަށް ފޭބިއިރު ތޮށިމަތިން ހިނގާފައި ކަޅުކުރުބެ އަންނަތަން ފެނުނެވެ. ކަޅުކުރުބެ އަންނަނީ ވަރަށް ބަރުކޮންނެވެ. ބޮޑެތި ގޮނުތަކެއް ވެސް އަތުގައި ހުއްޓެވެ. ފަސްމާމުލުންގެ ފަސްވަގާ އަރާ ހަމަވެފައި ކަޅުކުރުބޭ ބުންޏެވެ. މިވީ މާ ރަނގަޅަކަށެވެ. އެހެން ކިޔާފައި ކޮންމެ މީހަ...

21 Apr 2022

Column

ކަބާ ޒިޔާރަތް: ކަބާ ޢައިޝާ ރަނިކިލެގެފާނުގެ މަހާނަގަލާއި ޒިޔާރަތުގެ ބެރީގައިވާ ލިޔުމުގެ ތަފާތު

ފާދިއްޕޮޅު މާފިލާފުށީ ޚަތީބު ޢަލީ ކޮށަލި ކިލެގެއާއި މާފިލާފުށީ މުޙައްމަދު ފާށަނާކަލޯގެ ދި ސިއްތި ބޮޑުކަމަނާގެ ދަރިކަނބަލުން ކަބާ ޢައިޝާ ރަނިކިލެގެފާނު އަވަހާރަވީ ހިޖުރައިން 1076 ވަނަ އަހަރުގެ ޝަޢުބާންމަހުގެ 9 ވީ އާދިއްތަ ދުވަހުއެވެ. އެއީ މީލާދީން 14 ފެބުރުވަރީ 1666 އެވެ. އިސްކަންދަރު ރަސްގެފާނުގެ މަންމާފުޅު ކަބާ ޢައިޝާ ފަސްދާނު ލެވިފައިވަނީ ހުކުރު މިސްކިތުގެ ގޯތިތެރޭގައި ހުންނަ ކަބާ ޒިޔާރަތުގައެވެ. އެ ޒިޔާރަތުގައި އެ ކަމަނާގެ މަހާނަފުޅުގެ އިތުރުން އިސްކަންދަރު ރަސްގެފާނުގެ އަނބިކަނބަލުން ކަބާ […...

20 Apr 2022

Column

ބޮއް ފުންމުމާ ބެހޭ ގޮތުން ހަދާފައިވާ ދިރާސާގެ ހަގީގަތް!

ދުނިޔޭގައި ދިރާސާވެރިން ކޮށްފައިވާ އަދި ކުރަމުންދާ ތަފާތު ދިރާސާތައް ވަރަށް ގިނައެވެ. އެއް ދިރާސާއެއްގެ މަޢުލޫމާތު ލިބި ހިނދުކޮޅެއް ވާއިރަށް ހަމަ ސީދާ އެއާ އިދިކޮޅު އެހެން ދިރާސާއެއްގެ މަޢުލޫމާތު ލިބިދާނެއެވެ. އެހެންވީމާ ކަންކަމުގެ އެއެއް މިއެއް، އެގަހުކޭލެއް މިގަހު ކޭލެއް، ވާއެއް ނުވާއެއް ނޭނގޭނެއެވެ. މިފަހަރު މިއޮތީ ބޮއް ފުންމުމާ ބެހޭ ގޮތުން ހަދާފައިވާ ދިރާސާއެކެވެ. މިއީ އެކަމަކު ޖޯކެކެވެ. ބޮކަކީ ހަތަރެސްފައި ލިބިފައިވާ އެއްޗެކެވެ. ބޮއް ފުންމާވަރު ބަލަން ސައިންސްވެރިން ހެދި ދިރާސާއެއްގައި ބޮކެ...

19 Apr 2022

Column

ވާހަކަ: ސިންގާގެ މިސާލު

އެއް ދުވަހަކު ރަސްގެފާނު ރަސްކަމުގެ ދަރުބާރުގައި އިންނަވަނިކޮށް ދަރިކަލުން ވަޑައިގެން ދަންނަވައިފިއެވެ. ބައްޕާފުޅާއެވެ. ޒަމާން ބަދަލުވެއްޖެއެވެ. ކުރީގެ ބޯދާ ގޮތްތައް ދޫކޮށް ޒަމާނީ ގޮތްތައް ޚިޔާރުކުރުން ކީއްތޯއެވެ. މިއަދުގެ ޒުވާނުން ބޭނުންވަނީ ހުރިހާ ކަމެއް ވެސް ބަދަލުވާށެވެ. ރަސްގެފާނު ބަސްފުޅެއް ވިދާޅުނުވެ ހަނު އިންނެވިއެވެ. އެއަށްފަހު ގަޑިޖެހުމުން ޝިކާރައަށް ވަޑައިގަތުމަށް ނުކުމެ ވަޑައިގެންނެވިއެވެ. އާދައިގެ މަތިން ދަރިކަލުން ވެސް އަރިހުގައި ގެންދެވިއެވެ. ޖަންގަލީގެ ވަކި ހިސާބަކަށް ވަޑައިގެންނ...

18 Apr 2022

Column

ދިވެހި ރަދުންގެ ގޮވާލެއްވުމަށް މަލާބާރުކަރައިގެ ރަސްގެފާނު އިސްލާމްވުން

އިންޑިއާގެ މަލާބާރު ކަރައިގެ ރަސްގެފާނު އިސްލާމްވެވަޑައިގަތީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ރަސްގެފާނު ދީނަށް ގޮވާލައްވައިގެން ކަމަށް ބުނާ ފޯކުލޯރެއް މަލާބާރު ކަރައިގެ މީހުން ކިޔާއުޅެއެވެ. އެ ފޯކުލޯރުގައި ކިޔާއުޅެނީ މަލާބާރު ކަރައިގެ ރަސްގެފާނު ޗާރމަން ޕެރޫމާލް (Cheraman Perumal)އިސްލާމްވެ ވަޑައިގަތީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ރަސްގެފާނު ދީނަށް ގޮވާލެއްވީމާ ކަމަށެވެ. އިންޑިއާގެ މަލާބާރުކަރައިގެ ރަސްގެފާނު އިސްލާމްވެވަޑައިގަތުމަށްފަހު އިސް ވަޒީރު ކްރިޝްނާ ކިޔާ ބޭފުޅަކާއެކު ރާއްޖެއަށް ދަތުރުކުރެއްވި ކަމަށާއި އެއަށްފަހު ތިން...

17 Apr 2022

Column

ކަޅުކުރުބެ ވާހަކަ (ތިން ވަނަބައި)

ފަސްމާމުލުންގެ ފަސްވަގު އައިސް ކަޅުކުރުބެމެން ގޭދޮރުމައްޗަށް އަރާފައި ސަލާން ގޮވާލިއެވެ. ގޭތެރެއިން ދޮންމަރިޔަނބު ނިކުމެ ސަލާމުގެ ޖަވާބު ދިނުމުން އެސޮރުމެން ބުންޏެވެ. އަހަރެމެންގެ ރަޙުމަތްތެރި ކަޅުކުރުބެ ކޮބައިހެއްޔެވެ؟ ދޮންމަރިޔަނބު ބުންޏެވެ. އަސްތާ! ކަލޯމެންނަކަށް ނޭނގޭހެއްޔެވެ؟ ލާރިލިބޭ މާވަރުގަދަ މަސައްކަތެއް ފަށައިގެން ކަޅުކުރުބޭ އުޅޭ ދުވަސްކޮޅެކެވެ. އެސޮރުމެން ބުންޏެވެ. އެއީ ކޮން ކަމެއް ހެއްޔެވެ؟ ދޮން މަރިޔަނބު ބުންޏެވެ. ކަޅުކުރުބެ މިހާރު ފޭރާން ކުރަނިއްޏެވެ. މިދިމާ ދަނޑުމަތީގައި ފޭރާންގަހ...

16 Apr 2022